NÖROPSİKOLOJİK DEĞERLENDİRME NEDİR ve HANGİ AMAÇLAR İLE YAPILMAKTADIR

Klinik Nöropsikoloji, beyindeki işlevsel bozuklukların davranışsal çıktıları üzerine çalışan disiplinler arası uygulamalı bir bilim alanıdır (Lezak, 2004).  Bu bağlamda, nörolojide tanı ve tedavi aşamalarında sıklıkla başvurulan yardımcı yöntemlerden biridir (Öktem 1994).  Nöropsikolojik değerlendirme, geçerlilik ve güvenirliği çalışılmış “nöropsikolojik testler” adı verilen ölçme araçları ile gerçekleştirilmektedir, bu sayede beyindeki işlev bozukluğuna bağlı olarak ortaya çıkabilecek bilişsel ve davranışsal bozukluklar nesnel olarak ölçülebilmektedir (Karakaş, 2003).

Nöropsikolojik değerlendirme,

  • Ayırtedici tanı koyma: örneğin hastada görülen bir semptomun psikiyatrik mi yoksa nörolojik bir sendromdan mı kaynaklandığını anlayabilmek,
  • Hastayı bilgilendirme ve yaşam planı yapabilme: hastayı içinde bulunduğu durum hakkında bilgilendirme, yeti kayıpları ve kapasitesi doğrultusunda oluşturabileceği gerçekçi yaşam planı yapabilme,
  • 3a- Tedavi planlama ve iyileştirme: hasta için uygun olan tedavi planını ortaya koyabilmek ve var olan süreci iyileştirebilmek,

3b- Tedavi gelişimi: rehabilitasyon ve eğitim çalışmaları pahalı ve zaman açısından uzun süreli olabildiğinden klinisyenlerin, yapılan çalışmaların hastalarda davranışsal bir değişme ve gelişime yol açıp açmadığı sorusuna yanıt bulmak,

  • Araştırma: hasta grupları veya normal popülasyonla bilişsel işlevlerin doğası üzerine araştırmalar yapmak,
  • Adli nöropsikoloji: suçlunun bilişsel yetilerinin değerlendirebilmesi veya herhangi bir rehabilitasyondan fayda görüp göremeyeceğinin belirlenebilmesi, gibi amaçlar ile yapılabilmektedir (Lezak, 2004, Öktem ve Karakaş, 2004).

İlerleyen yaşla birlikte zayıflayan bellek fonksiyonları, insanların isimlerini, randevuları, ilaçları almayı unutma gibi durumlara neden olabilmekte ve günlük yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen bu tür durumlar kişide kaygıya ve moral bozukluğuna neden olabilmektedir. Kişilerin bu tür durumlarda bir hekime başvurarak, meydana gelen bu değişikliklerin nedenini anlamak konusunda gerekli tetkikleri yaptırmaları gerekmektedir. İlgili hekim, kişinin şikayetlerine ilişkin olası tüm sebepler ile ilgili değerlendirmeleri yaparak tanı koyma yoluna gidecektir. Tüm diğer hastalıklarda olduğu gibi Nörolojik hastalıklarda da erken tanı hastanın yaşam kalitesini yükseltmek, hastayı ve yakınlarını hastalık sürecine zihinsel ve duygusal olarak hazırlamak konularında fayda sağlamaktadır.

Nöropsikolojik testler, bellek, yönetici işlevler, soyut düşünme, dil becerileri, görme ve kas hareketlerinin koordinasyonu gibi işlevleri değerlendirerek, özellikle demansın erken evresinde ayırıcı tanı koyabilme aşamasında yararlı olmaktadır (Petersen, 2004).

 

Kaynaklar

Karakaş, S., İrkeç, C., Yüksel, N. (Edt.) (2003). Beyin ve Nöropsikoloji. Ankara: Çizgi Tıp Yayınları.

Lezak, MD. Neoropsychological Assessment. 4th ed. New York. Oxford University Pres. 2004. p. 3-11; 214-216; 485-486; 429-434.

Öktem, Ö. (1994). Nöropsikolojik Testler ve Nöropsikolojik Değerlendirme. Türk Psikoloji Dergisi, 9   (33), 33-44.

Öktem,Ö., Bozdemir, M. “Alzheimer Hastalığının Kognitif Durum Değerlendirmesi”. Türkiye Klinikleri Nöroloji Özel Sayısı. 2012, 5: 3. ss. 46-50.

Öktem, Ö, Karakaş S. (Kitabın Editörü). Klinik Nöropsikoloji Bakış Açısıyla. BİLNOT Bataryası El Kitabı. Ankara. Dizayn Ofset 2004. sf 115-116.

 

Petersen, R., Bingöl, A. (Türkçe Baskının Ed.). Mayo Clinic Alzheimer Hastalığı. İstanbul. Güneş Kitabevi 2004: sf. 53-62.